Historia   ziołolecznictwa

Zioła towarzyszą człowiekowi od początku historii – każda cywilizacja miała swój zestaw roślin jadalnych i leczniczych. Warto pamiętać, że większość leków syntetycznych, które znamy, ma mniej niż sto lat. Jak leczyli się ludzie przez wieki?

Za najstarszy system leczniczy uważa się ziołolecznictwo chińskie, ponieważ ma udokumentowaną wiedzę pisaną od czasów starożytnych do dziś, czyli przez ponad 4500 lat. Stare jest też ziołolecznictwo Indii. Pierwsza święta księga Rigwedy jest datowana na ok. 2000 r. p.n.e., a sławna księga ajurwedy – na ok. 1500 r. p.n.e. Prawdopodobnie równie stara była medycyna egipska, ale najstarsze zachowane źródło to papirus G. Ebersa pochodzący z ok. 1500 r. p.n.e. Zawiera on 900 recept na leki stosowane przez egipskich kapłanów-lekarzy. Wiedza o ziołach została przeniesiona do Asyrii, Babilonu, a potem korzystali z niej Grecy i Rzymianie. Wiele z surowców roślinnych znanych ze starożytnych ksiąg stosujemy do tej pory. Co więcej: przekonujemy się, że podejście do zdrowia i choroby, znane ze starych systemów medycznych, było racjonalne w wielu aspektach. To przede wszystkim poszukiwanie równowagi i harmonii w życiu.

Tradycyjna Medycyna Chińska (TCM) pokazuje dwoistość świata, a leczenie opiera się na przywracaniu równowagi jin-jang, zakłóconej przez chorobę. TCM wykorzystuje całe bogactwo gatunków chińskich roślin, których zbadano ponad 5000. Interesujące, że leki roślinne TCM składają się z kilku, a nawet kilkudziesięciu składników. Posługują się nimi specjalnie wyszkoleni lekarze. Oryginalne leki chińskie nie są jednak zarejestrowane w Europie, głównie z powodu ich złożoności; trudno bowiem przebadać skład i wykazać efekty kliniczne dla mieszaniny ziół.

Tradycyjna medycyna Indii leczy całego człowieka, a nie tylko objawy pojedynczej choroby, to medycyna holistyczna, podobnie jak TCM. Jej celem jest utrzymanie zdrowia, a więc harmonii, równowagi poszczególnych mocy (oddechu, duszy, miłości, ognia, wody). Lekarze hinduscy używali kilkuset ziół z różnych stref klimatycznych subkontynentu. Obecnie w ajurwedzie wykorzystuje się ponad 2000 gatunków roślin leczniczych.

Dzieła medyczne i poglądy, które wpływały na europejską medycynę przez ponad 1000 lat, powstały w starożytnej Grecji. Za ojców medycyny uważa się Dioskorydesa i Hipokratesa. Dioskorydes był świetnym farmakognostą, opisał ponad 600 ziół. Hipokrates podał sposoby leczenia, jego Corpus Hippocraticum to poradnik dla lekarzy praktyków. Dzieła grecko-rzymskiej medycyny przetrwały w arabskich tłumaczeniach, były tłumaczone i kopiowane przez mnichów. Dzięki medycynie klasztornej i ogrodom ziołowym możliwy był dalszy rozwój ziołolecznictwa. Nowa epoka zaczęła się wraz z rozwojem chemii. W XVIII i XIX wieku rozpoczęto izolację składników czynnych z materiału roślinnego. Morfinę z maku opiumowego wyizolowano w 1804 r., chininę z kory drzewa chinowego w 1820 r., salicynę z korzy wierzby w 1838 r.

Wnioski płynące z wielowiekowych doświadczeń ziołolecznictwa brzmią aktualnie: holistyczne podejście do pacjenta, zwrócenie uwagi na jego dietę i emocje, na profilaktykę. Nie musimy od razu sięgać po silny, syntetyczny lek. Może wystarczą zioła o działaniu uspokajającym czy adaptogennym – pomagające organizmowi zregenerować siły?

 Zioła w kuchni a zioła w medycynie

Zachęcam do szerokiego stosowania ziół w kuchni, do ich uprawy w przydomowym ogródku i na kuchennym parapecie. Obfite stosowanie przypraw ziołowych pozwala na użycie mniejszej ilości soli, dzięki czemu potrawy są zdrowsze. Herbatki ziołowo-owocowe gaszą pragnienie i są znacznie lepszym wyborem niż wysokosłodzone, kolorowe napoje. W przypadku pojawienia się łagodniejszych dolegliwości „dnia codziennego” można sięgnąć po leki ziołowe. Polecają je lekarze, jak i farmaceuci. Dlaczego? Dlatego, że leki nowoczesnej fitoterapii spełniają wysokie standardy jakości i bezpieczeństwa. Leki roślinne są dopuszczane do obrotu przez Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, a dokumentacja musi być zgodna z wymogami prawa polskiego i europejskiego (wytyczne Europejskiej Agencji Leków, EMA). Ich bezpieczeństwo stosowania, działanie farmakologiczne i skuteczność muszą być stwierdzone na podstawie długotrwałego stosowania i doświadczenia w lecznictwie.

Pozyskiwanie surowców

Polska jest jednym z największych producentów surowców zielarskich w Europie. W naszym kraju rośliny o właściwościach leczniczych można spotkać na łąkach lub w lasach. Około stu gatunków takich roślin pochodzi ze stanu naturalnego, ale ich zasoby stale się zmniejszają. Obecnie stanowią one tylko ok. 20% zbiorów. Podstawowym źródłem surowca do produkcji stają się uprawy roślin leczniczych. W Polsce na powierzchni ponad 20 tys. hektarów uprawia się ok. 70 gatunków. Głównym powodem dobrej koniunktury jest rosnące zapotrzebowanie na standaryzowany surowiec o dobrej jakości. Jednak nawet jeśli mamy jednorodne i czyste surowce roślinne, nie oznacza to, że są one takie same pod względem fitochemicznym. Zawartość substancji czynnych zmienia się w zależności od odmiany rośliny, klimatu, miejsca i czasu zbioru, sposobu suszenia itp. Plantacje ziół są prowadzone zgodnie z zasadami Dobrej Praktyki Rolniczej (Good Agricultural Practice, GAP), z zachowaniem wymogów ochrony środowiska. Wprowadza się uprawy kontrolowane, a program prowadzenia uprawy wykorzystuje osiągnięcia genetyki i biotechnologii. Poprawę jakości surowca (odporność na choroby i zmiany klimatu, wyższa zawartość związków biologicznie czynnych) osiąga się przez odpowiedni wybór odmiany i wprowadzanie nowych, lepszych odmian. Przykładem jest rumianek pospolity. Surowiec zawiera 0,8–1,2% olejku eterycznego (Farmakopea Polska wymaga co najmniej 0,42%), ale jego skład zmienia się w zależności od odmiany. Składniki o działaniu przeciwzapalnym to chamazulen i α-bisabol. Odmiana rumianku „Promyk” ma 8% chamazulenu i 6% α-bisabolu, „Złoty Łan” odpowiednio 10% i 4%, „Dukat” 12% i 15%, a odmiana „Mastar” daje 13% chamazulenu i nawet 25% α-bisabolu.

Produkcja

Firmy farmaceutyczne produkujące leki roślinne mają wdrożony system Dobrej Praktyki Wytwarzania (Good Manufacturing Practice, GMP) zapewniający jakość i bezpieczeństwo produktu. Kontrola jakości rozpoczyna się od analizy próbek pobranych z plantacji. Wysuszony surowiec analizuje się od razu po przyjęciu do magazynu, a do produkcji jest kwalifikowany po stwierdzeniu, że spełnia normy. Zawartość wybranych związków jest kontrolowana na pośrednich etapach produkcji, w gotowym wyrobie, a następnie w ciągu całego okresu przydatności do spożycia. Analizy wykonują laboratoria posiadające system Dobrej Praktyki Laboratoryjnej (Good Laboratory Practice, GLP). Specjalny system kodów kreskowych na opakowaniu umożliwia identyfikację partii surowca, datę produkcji leku oraz miejsca, gdzie go dostarczono i sprzedano. Cała droga leków ziołowych jest więc monitorowana: od roślin, poprzez producenta, punkt sprzedaży, aż do pacjenta.

Bezpieczeństwo i skuteczność

Pamiętajmy: zioło ziołu nierówne. Ziołowy napar może mieć ten sam kolor i smak, jednak inny efekt leczniczy, bo zmienia się zawartość związków o działaniu farmakologicznym. To ważne, jakie zioła i jakie produkty ziołowe stosujemy. Preparaty ziołowe produkowane w standardzie leków dają gwarancję jakości i leczniczego działania. Leki ziołowe są badane na zawartość substancji aktywnych, a surowce do ich produkcji są odpowiednio uprawiane, zbierane i kontrolowane.

Zioła apteczne a zioła sklepowe

W ostatnich latach fitoterapia cieszy się dużym zainteresowaniem i znajduje coraz więcej zwolenników. By w pełni wykorzystać właściwości lecznicze roślin, należy wybierać te o statusie leków, pochodzące ze znanego i sprawdzonego źródła.

Medycyna naturalna, w dużej mierze oparta na preparatach pochodzenia roślinnego, z dnia na dzień zyskuje na znaczeniu. Ziołolecznictwo było znane człowiekowi od zarania dziejów. W miarę rozwoju medycyny ludzie chętnie zaczęli korzystać z leków syntetycznych. Są one nierzadko niezbędne w leczeniu poważnych schorzeń, jednak fitoterapia sprawdza się świetnie w profilaktyce, w przypadku lżejszych chorób, a także jako leczenie wspomagające. Wiele osób skłania się ku leczeniu preparatami roślinnymi, gdyż są one tańsze, często o łagodniejszym działaniu, znane ze swojej skuteczności, nie są tak mocno obciążone ryzykiem wystąpienia skutków ubocznych jak leki syntetyczne, można je też stosować bez ryzyka uzależnienia. Ważne jest również to, że często działają one holistycznie na cały organizm. Jeden surowiec potrafi być bogaty w wiele różnych leczniczych substancji, które wzajemnie na siebie wpływają oraz wzmacniają swoje działanie. Aby preparaty roślinne przynosiły pozytywne skutki, należy przestrzegać kilku zasad postępowania z nimi. Muszą one pochodzić z pewnego źródła, zostać poddane odpowiedniej obróbce i właściwie przechowywane. Leki ziołowe, o sprawdzonym i ugruntowanym działaniu, są dostępne przede wszystkim w aptekach. Ziołowe suplementy diety oraz ziołowe produkty spożywcze możemy kupić w wielu miejscach: aptekach, sklepach zielarskich czy drogeriach.

Leki ziołowe dostępne w aptece muszą odpowiadać zestawowi standardów, tzw. GMP. Dzięki nim klient ma pewność, że preparat jest kontrolowany i spełnia konieczne normy. Gwarantuje mu to komfort i bezpieczeństwo stosowania. Do standardów należą:

• wysoka jakość surowców,
• czystość surowców,
• przebadane pochodzenie surowców,
• kontrola jakości na wszystkich etapach produkcji,
• standaryzowana zawartość leczniczych substancji.

Dopuszczone do sprzedaży preparaty ziołowe powinny mieć świadectwa rejestracyjne Ministerstwa Zdrowia lub Głównego Inspektora Sanitarnego. Na ich opakowaniu powinny widnieć dokładne oznaczenia i informacje dotyczące składu, działania, wskazań i przeciwwskazań, sposobu użycia, data ważności, a także nazwa i adres producenta.

Zioła a leki ziołowe

Należy pamiętać, że nie każdy preparat ziołowy jest lekiem. Potocznie używamy określenia „zioła”, mając na myśli i leki ziołowe na receptę (dostępne tylko w aptece), i leki ziołowe OTC, czyli dostępne bez recepty (dostępne w aptekach, ale również w drogeriach i sklepach zielarskich). Ponadto mamy ziołowe suplementy diety oraz ziołowe produkty spożywcze (np. ziołowe herbatki). Jeśli zatem zależy nam na leczniczej funkcji danego zioła, warto ustalić, czy dany produkt jest lekiem. Jako taki musi spełniać wiele norm i kryteriów, które nie obowiązują w przypadku zwykłych herbatek czy suplementów.

Gwarancja producenta

Dzięki zaufanemu i doświadczonemu producentowi konsument może mieć pewność, że zioła, które kupił, zachowały swoje wartości. Producent gwarantuje, że zostały dostarczone z pewnego źródła, że były zebrane o odpowiedniej porze roku, prawidłowo wysuszone czy wytłoczone i optymalnie przechowywane oraz pakowane. Tylko wtedy klient może być pewien, że zioła są pełnowartościowe. Ziół z nieznanego czy niepewnego źródła nie należy kupować ani tym bardziej stosować.

Zioła z doniczki

Świeże zioła ze sklepowej półki na pewno świetnie sprawdzą się jako dodatek do przygotowanych dań. Są znakomite jako składnik sałatki czy zupy. Jednak kupując je, konsument nic nie wie o ich pochodzeniu ani warunkach uprawy. Nie ma więc żadnej gwarancji, że zioła zachowały swoje właściwości. Wszystkie preparaty dostępne w aptekach są na pewno transportowane i przechowywane w odpowiednich warunkach (temperatura i wilgotność). Zioła są często stosowane jako forma samoleczenia. W aptekach znajdziemy ziołowe preparaty proste i złożone – większość z nich dostaniemy bez recepty. Przed wyborem preparatu na dane schorzenie warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, którzy pomogą dobrać lek ziołowy adekwatny do problemu, jednocześnie niekolidujący z przyjmowanymi lekami syntetycznymi.

Wiele preparatów roślinnych renomowanych firm to idealnie dobrane mieszanki, odpowiadające na konkretny problem. Gdy pacjent leczy się na własną rękę, nie zawsze potrafi dobrać zioła, które pomogą na jego schorzenie. Często stosuje monoterapię(metoda leczenia , polegająca na stosowaniu tylko jednego leku, aby leczyć konkretna chorobę lub stan). W aptekach zaś dostępne są gotowe mieszanki ziół, których składniki wzmacniają się nawzajem i idealnie uzupełniają, lecząc konkretne dolegliwości. Dodatkowo normy dotyczące leków aptecznych gwarantują, że są one dobrze zrównoważone, a składniki pozostają w idealnym stosunku procentowym wobec siebie.

Dogodna forma

Zioła najczęściej kojarzą się z suszem do zaparzania, jednak nie każdemu taka forma odpowiada. W aptece zwykle można dostać preparaty w różnej formie. Mogą to być mieszanki ziołowe do zaparzania, ale też tabletki, drażetki, kapsułki, krople, nalewki, olejki czy maści i aerozole. Pacjent może dobrać formę leku, która jest dla niego najwygodniejsza w stosowaniu.

Zioła a przeziębienie

Przeziębienia, szczególnie dokuczliwe w okresie jesienno-zimowym, w ponad 90% wywoływane są przez wirusy. Huśtawki pogodowe, zwiększona wilgotność i niskie temperatury sprzyjają wyziębieniu naszego ciała, co zdecydowanie zmniejsza odporność. Drobnoustroje chorobotwórcze mają ułatwione zadanie – wnikają do organizmu i wywołują infekcję. Najlepszym sposobem ochrony przed przeziębieniami jest zwiększanie odporności organizmu – stosowne do pogody ubranie, zdrowa dieta, ruch na świeżym powietrzu. Możemy się także wspomagać fitoterapią. Wirusy najczęściej przenoszą się drogą kropelkową i, w zależności od swojego rodzaju i agresywności, mogą wywołać infekcje górnych dróg oddechowych: katar, zapalenie gardła, krtani, zdecydowanie rzadziej zaś dolnych dróg oddechowych: oskrzeli i płuc. Chorób wywołanych przez wirusy nie leczy się antybiotykami, leczenie opiera się głównie na działaniu objawowym, osłaniającym i wspomagającym organizm w walce z chorobą.

Zioła mają swoje potwierdzone od lat działanie wspomagające leczenie przeziębień, jednak ważne jest, by wdrożyć je na jak najwcześniejszym etapie choroby, przy pierwszych jej symptomach.

Zioła pomocne przy przeziębieniach:

• Owoce maliny – dzięki zawartości kwasów, szczególnie kwasu askorbinowego (witamina C), oraz barwników antocyjanowych działają przeciwzapalnie i uszczelniająco na naczynia włosowate. Związki śluzowe łagodzą podrażnienia błon. Syropy z malin działają napotnie i przeciwgorączkowo.
• Ziele tymianku – wysoka zawartość olejku eterycznego i jego składniki (tymol, karwakrol) powodują zahamowanie rozwoju chorobotwórczych drobnoustrojów. Tymianek działa odkażająco i wykrztuśnie, dzięki pobudzeniu ruchów nabłonka dróg oddechowych, a także rozrzedzeniu powstałej wydzieliny.
• Ziele macierzanki – działa wykrztuśnie i mukolitycznie, a dzięki olejkom eterycznym – również rozgrzewająco.
• Kora wierzby – zawarte w niej glikozydy fenolowe pomagają tworzyć kwas salicylowy, który przenikając do krwioobiegu, działa przeciwgorączkowo i przeciwbólowo. Dodatkowo związki salicylowe hamują i leczą procesy zapalne błon śluzowych. Nie wolno stosować u osób uczulonych na aspirynę.
• Prawoślaz – śluzy w nim zawarte (dochodzące do 10%) są wyjątkowo cenne i wartościowe. Są bardzo łagodne, a przy tym działają niezwykle skutecznie na błony górnych dróg oddechowych: osłaniająco, łagodząco i powlekająco. Koją podrażnienia gardła i kaszel.
• Kwiat dziewanny – dzięki zawartości saponin, flawonoidów i karotenoidów działa wykrztuśnie.
• Babka lancetowata – zawiera śluz, garbniki, flawonoidy, fenolokwasy a także witaminy, dzięki czemu działa przeciwzapalnie i osłaniająco na błony śluzowe oraz delikatnie pobudza odkrztuszanie zalegającej wydzieliny.
• Olejek sosnowy – działa wykrztuśnie. Zawiera flawonoidy, witaminy, terpeny, kamfen, felandren i wiele innych czynnych substancji, które działają rozgrzewająco i wspomagająco przy przeziębieniach.

 Zioła a układ moczowy

Główną funkcją układu moczowego jest utrzymywanie w organizmie człowieka odpowiedniego bilansu płynów, a także detoksykacja, czyli pozbywanie się zbędnych produktów przemiany materii oraz substancji toksycznych. Układ moczowy składa się z nerek oraz moczowodów, pęcherza moczowego i cewki moczowej, którymi odprowadzany jest mocz z nerek. Nieprawidłowości w funkcjonowaniu tego układu mogą zaburzać równowagę organizmu, a także skutkować jego zatruciem. Dolegliwości ze strony układu moczowego są z reguły bardzo uciążliwe (np. kolka nerkowa, zakażenie układu moczowego), a co gorsza mają tendencje do nawrotów. Najczęstszymi przypadłościami dróg moczowych są infekcje (cewki moczowej, pęcherza moczowego lub nerek). Bakterie zwykle do układu moczowego dostają się poprzez cewkę moczową. Ze względu na budowę ciała (bliskość ujścia cewki moczowej i pochwy oraz odbytu) kobiety częściej zapadają na stany zapalne drógmoczowych i pęcherza, gdyż drogi moczowe zostają zakażone bakteriami z jelit. Mężczyznom grozi zaś stan zapalny gruczołu krokowego, czyli prostaty. Do czynników ryzyka chorób układu moczowego należą stres, osłabienie organizmu, cukrzyca, a u kobiet dodatkowo menstruacja.

W przypadku chorób układu moczowego należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem, by mógł on postawić diagnozę i ustalić odpowiednią terapię.

W schorzeniach układu moczowego zastosowanie znajdują zioła o właściwościach przeciwzapalnych, diuretycznych i rozkurczowych.

Stany zapalne

Przy wszelkiego rodzaju stanach zapalnych układu moczowego szczególnie polecane są zioła moczopędne, rozkurczowe, przeciwzapalne. Organizm należy odpowiednio nawadniać poprzez picie min. 2 litrów płynów dziennie, a w stanach zapalnych nawet 3–4 litrów. Ma to ogromne znaczenie dla wypłukiwania toksyn, zarówno profilaktycznie, jak i leczniczo, gdy pojawi się stan chorobowy. Tu w sukurs przychodzą preparaty ziołowe, które zwiększając przepływ moczu przez drogi moczowe, pomagają zwalczyć stan zapalny i infekcję.

Zioła polecane przy objawach infekcji lub stanu zapalnego dróg moczowych:

• Skrzyp – zawiera flawonoidy, alkaloidy oraz sole mineralne, a także rozpuszczalną krzemionkę. Dzięki działaniu moczopędnemu jest stosowany w łagodnych stanach zapalnych dróg moczowych w celu ich przepłukania.
• Borówka brusznica – dzięki zawartości glikozydów fenolowych, garbników i flawonoidów działa moczopędnie i przeciwzapalnie.
• Pietruszka – dzięki zawartości olejków i furanokumaryn działa moczopędnie i rozkurczająco.
• Korzeń cykorii podróżnika – zawiera laktony seskwiterpenowe i fenolokwasy o działaniu moczopędnym.
• Wrzos – zawiera polifenole, fenolokwasy, działa moczopędnie i rozkurczowo.

Warto zwalczać stany zapalne kompleksowo, dlatego godne polecenia są preparaty, które w swoim składzie mają gotowe, unikalne mieszanki ziołowe wspomagające leczenie.

Leki ziołowe są wyjątkowo pomocne w zwalczaniu łagodnie nasilonych chorób układu moczowego takich jak zakażenia, stany zapalne czy kamica. Mają niewiele negatywnych skutków ubocznych, można stosować je przez długi czas.

 Zioła a trawienie

Tempo życia, złe odżywianie, stres, zanieczyszczenie środowiska, siedzący tryb życia  – to wszystko wpływa negatywnie na nasz organizm, a jednym z najbardziej narażonych układów jest układ pokarmowy. Z pomocą przychodzi nam natura i daje bogaty wybór roślin, którymi możemy leczyć i łagodzić problemy z trawieniem.W zapobieganiu większości chorób układu trawiennego ogromnie ważny jest nasz styl życia, czyli niezmiennie ruch i codzienna aktywność fizyczna. Podstawą powinna być dobra, odżywcza dieta, nieobciążająca organizmu, bez zbędnej chemii, konserwantów, mało przetworzona. Człowiek powinien jeść małe porcje i pościć na 2–3 godziny przed pójściem spać. Należałoby zrezygnować z nikotyny, ograniczyć alkohol i starać się zminimalizować stres. Nie wszystkie te zalecenia udaje się zrealizować i tutaj ważną funkcję normalizacyjną pełnią rośliny lecznicze. Dobroczynne właściwości ziół wspomagają prawidłowe funkcjonowanie układu trawiennego, a w przypadku zaistniałych schorzeń – łagodzą je i leczą.

Najczęstsze przypadłości układu pokarmowego i zastosowanie ziół

Dolegliwości ze strony układu trawiennego są powszechne, ale na ogół niezbyt groźne. Z reguły są spowodowane przejedzeniem lub kłopotami z trawieniem niektórych pokarmów.

Ból brzucha

Ból brzucha jest objawem alarmującym, że coś funkcjonuje nie tak jak powinno. W przypadku ostrego bólu brzucha konieczna jest natychmiastowa porada lekarska, słabszy ból z reguły oznacza zaburzenia trawienia, kolkę lub skurcz. Ból brzucha może być wywołany przez stan zapalny. W takim przypadku warto skorzystać z ziół, które dzięki zawartości np. chamazulenu wykazują działanie przeciwzapalne, takich jak: rumianek szlachetny, ziele werbeny, owoce kminku.Często ból powodują skurcze. Tutaj pomocne będą zioła rozkurczające, mające w swoim składzie flawonoidy, kumaryny np.rumianek. Można też skorzystać z gotowych mieszanek, w których skład wchodzą wymienione zioła, wzmocnione działaniem np. śluzotwórczego korzenia prawoślazu, który działa osłaniająco na przewód pokarmowy.

Nadkwaśność/niedokwaśność

Nadkwaśność i niedokwaśność to dwie strony tego samego problemu. Przy niedokwaśności następuje zahamowanie lub zmniejszenie produkcji kwasu solnego w żołądku (utrata apetytu, zaburzenia trawienia), przy nadkwaśności jego produkcja jest nadmierna i stężenie zbyt wysokie (kwaśne odbijanie, zgaga, ból w nadbrzuszu).Przy niedokwaśności zioła godne polecenia to te o dużej zawartości związków goryczowych, które zwiększają wydzielanie soku żołądkowego oraz flawonoidy, które są żółciopędne, jak np. ziele bylicy bożego drzewka. Inne zioła o podobnych właściwościach to np. majeranek. Przy łagodnej nadkwaśności warto sięgnąć po zioła zawierające duże ilości substancji śluzowych, takie jak nasienie lnu czy korzeń prawoślazu.

Niestrawność

Niestrawność objawia się uczuciem przepełnienia, brakiem apetytu, bólem brzucha, ale także biegunką czy zgagą. Z reguły jest wynikiem błędów dietetycznych, przejadaniem się lub przyjmowaniem ciężkich, szkodzących pokarmów, często przygotowanych w nieprawidłowy sposób. Może być wynikiem poważnych chorób (niewydolność trzustki czy zapalenie błon śluzowych żołądka), jednak z reguły to efekt błędów związanych z dietą. Tu szczególnie pomocne będą zioła o właściwościach rozkurczowych (dzięki zawartości kumaryn), a także pobudzające i usprawniające trawienie (dzięki związkom goryczowym, fitosterolom, kwasom polifenolowym), np.: kwiat rumianku, korzeń arcydzięgla, ziele bylicy piołunu, pietruszka, kminek. Zdarza się, że niestrawność wynika ze stresu i stanu napięcia. Dlatego warto wtedy sięgnąć po obniżające poziom pobudzenia mieszanki ziół. Nie wolno też zapominać o aktywności fizycznej, nawet krótki spacer po posiłku może przynieść zbawienne efekty, zwłaszcza gdy popijemy go gorącym naparem z ziół.

Refluks/zgaga

Refluks jest przykrą dolegliwością, która wiąże się ze zgagą. Treść żołądkowa wraz z sokiem żołądkowym cofa się do przełyku, co skutkuje bólem, pieczeniem a czasem zapaleniem błony śluzowej przełyku.W przypadku takich dolegliwości o łagodnym nasileniu skuteczne będzie łączenie ziół łagodzących stany zapalne ze wspomagającymi trawienie oraz ze śluzotwórczymi: berberys, nasiona kozieradki, bylica pospolita, rumianek i prawoślaz.

Wzdęcia

Najczęściej są skutkiem złej diety, a także jedzenia w tzw. biegu, zbyt szybko, zbyt dużo. Na ogół nieszkodliwe, ale mogą być objawem groźnych chorób układu trawiennego, więc nie należy ich lekceważyć, zawsze warto ustalić ich przyczynę.

Na wzdęcia czyli nagromadzone gazy w żołądku i jelitach, szczególnie polecane są rośliny wiatropędne. Poprzez swoje właściwości rozkurczowe usprawniają one ujście gazów, a także na skutek zawartości olejków, które wspomagają perystaltykę jelit, część z nich działa wyciszająco na organizm, a także przeciwdziała nadmiernej fermentacji w jelitach: anyżek, anyż gwiazdkowy, ziele bylicy bożego drzewka, kmin, kardamon, rumianek i szałwia.

Zatrucie pokarmowe

Spowodowane jest zjedzeniem czegoś nieświeżego, skażonego bakteriami lub związkami toksycznymi. Często wiąże się z ostrymi objawami bólowymi, wymiotami, biegunką i ogólnym osłabieniem organizmu. Przy ostrym zatruciu należy bezzwłocznie zasięgnąć opinii lekarza.

Przy łagodnym zatruciu, ograniczającym się tylko do np. wymiotów lub biegunki, godne polecenia są zioła lub ich mieszanki polecane w przypadku niestrawności. W przypadku biegunki warto zwrócić uwagę m.in. na owoc borówki czernicy, czyli popularnej czarnej jagody, która działa wspomagająco.

Preparaty roślinne mają szerokie zastosowanie w leczeniu dolegliwości układu trawiennego, a także w zapobieganiu im, wykazują przy tym wysoką skuteczność, znaną od wieków. Używajmy ziół do przyprawienia przygotowywanych potraw – nie tylko usprawniają one trawienie i przyswajanie, ale równocześnie poprawiają smak i wydobywają ciekawy aromat potraw. Warto korzystać z ich bogactwa i mocy.

Biegunka

Biegunka może mieć różne przyczyny. Aby móc trwale ją wyeliminować, należy ustalić, co leży u jej podłoża. Doraźnie warto zastosować zioła, które ograniczają i łagodzą objawy chorobowe. Biegunka to zbyt częste wypróżnianie się półpłynnym, płynnym, a nawet wodnistym stolcem, połączone ze skurczami. Wiele jest przyczyn biegunki, ale w większości przypadków wiąże się ona z nadmiernym wydzielaniem wody z organizmu do światła jelita. Woda wydalana jest wraz z kałem, co jest szczególnie niebezpieczne, gdyż może prowadzić do odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych. Chory z reguły jest osłabiony, męczą go wzdęcia, a także odczuwa ogólny dyskomfort.

Przyczyny biegunki mogą być wielorakie. Najczęściej spowodowana jest zatruciem pokarmowym, ale może też mieć swoją genezę w leczeniu antybiotykami i zaburzeniu funkcjonowania flory bakteryjnej, zapaleniu jelita grubego, zakażeniach, niewydolności trzustki, alergii na niektóre pokarmy (np. laktozę zawartą w mleku czy gluten), a nawet mieć podłoże psychiczne i być związana ze stresem. Podstawową sprawą jest ustalenie przyczyn biegunki. Jeśli wiąże się ona z jakimś schorzeniem, to należy je zdiagnozować i rozpocząć leczenie.

Jeśli za biegunką nie stoi żadna poważna choroba, a biegunka nie jest jednorazowa, tylko pacjent ma do niej tendencje, należy wyeliminować ewentualne przyczyny. W tym celu trzeba unikać pokarmów wątpliwej świeżości, pamiętać o higienie, pić dużo płynów. Ważna jest samoobserwacja. Jeśli organizm źle reaguje na pewne typy pokarmów, należy je wyłączyć z diety, unikać tego, co nam szkodzi, np. surowych warzyw i owoców czy nabiału.

Fitoterapia związana z biegunką z reguły ma znaczenie doraźne i normalizujące stan chorego. Ważne, by wybierać zioła o działaniu ściągającym, osłaniającym i przeciwzapalnym. W przypadku biegunki konieczne jest picie dużej ilości płynów, by nie dopuścić do odwodnienia, które jest szczególnie groźne w przypadku małych dzieci i osób starszych.

 Zioła pomocne przy biegunce:

• Borówka czernica – zawiera garbniki katechinowe, które łącząc się z toksynami, unieszkodliwiają je. Ma to szczególne znaczenie w przypadku najczęstszej przyczyny biegunek, czyli zatrucia pokarmowego. Uszczelnia błonę śluzową jelit, zapobiegając odwodnieniu organizmu. Działa ściągająco i przeciwzapalnie.
• Babka lancetowata – zawiera glikozyd: aukubina, garbniki, flawonoidy, związki śluzowe. Działa osłaniająco i przeciwzapalnie, łagodzi podrażnienia przewodu pokarmowego.
• Kora dębu – jest szczególnie cennym surowcem leczniczym ze względu na wysoką zawartość garbników (ok. 10%), które działają przeciwzapalnie i ściągająco. Uszczelniają one nabłonek jelitowy, dzięki czemu masy kałowe nie rozrzedzają się, a organizm nie odwadnia. Mają zdolność wiązania toksyn.

W przypadku biegunek spowodowanych zatruciem sprawdzą się rośliny, które zawierają barwniki antocyjanowe, np. wyciągi z jeżyn, jagód i czarnych porzeczek.

Oprócz ziół typowo przeciwbiegunkowych warto skorzystać z tych, które mają właściwości normalizujące działanie układu pokarmowego, takich jak szałwia, która ma właściwości przeciwzapalne.

Zaparcia

Jednym z częściej spotykanych problemów ze strony układu pokarmowego są zaparcia. Mogą one występować okresowo i być związane z tak prozaicznymi czynnikami jak zmiana miejsca pobytu, ale mogą być też przewlekłym problemem, spowodowanym złym stanem zdrowia lub przyjmowanymi lekami.

Zaparcie to z pozoru drobna przypadłość. Objawia się tym, że kał zalega w jelicie grubym, staje się twardy poprzez małą zawartość wody, a jelita spowalniają i nie radzą sobie z przesuwaniem go. Wypróżnianie staje się utrudnione bądź nie tak częste, jak powinno być, czyli 1–2 na dobę.

Z reguły zaparcie wynika z nieprawidłowej diety, w której brakuje błonnika, a także odpowiedniej ilości płynów. Czasem przyczyny są poważniejsze, związane z osłabieniem ruchów jelit, stanami zapalnymi trzustki czy pęcherzyka żółciowego. Przyczyna może także leżeć w psychice i wiązać się z nawykowym wstrzymywaniem wypróżnień czy innymi problemami emocjonalnymi.

Jeśli przyczyną zaparć nie jest żadna poważna choroba, to można sobie z nimi skutecznie radzić zmianą stylu życia. Bardzo ważnym czynnikiem wpływającym na prawidłową perystaltykę jelit jest regularna aktywność fizyczna. Należy też jeść więcej pokarmów bogatych w błonnik (otręby, surowe owoce i warzywa, pełnoziarniste produkty), pić dużo płynów, a także zapewnić sobie codzienną dawkę ruchu. Ćwiczenia fizyczne poprawiają siłę mięśni i perystaltykę jelit, co wspomaga przewód pokarmowy.

Dobrze jest wprowadzić do swojej diety naturalne preparaty ziołowe, mieszanki do parzenia bądź w formie doustnej kapsułki. Działają one rozkurczowo, wspomagają przemianę materii, regulują procesy trawienne, lekko przeczyszczają, zmiękczają stolec i poprawiają perystaltykę jelit.

Ich skład często oparty jest o błonnik usprawniający pracę przewodu pokarmowego, senes i korę kruszyny o działaniu przeczyszczającym, a także inne wspomagające rośliny lecznicze. Preparaty złożone wpływają na kilka funkcji układu pokarmowego, stąd ich wielokierunkowe działanie (w przeciwieństwie do naparów jednoskładnikowych, których działanie jest bardziej ograniczone, choć w wielu przypadkach również uzasadnione).

Zioła pomocne przy zaparciach:

Kora kruszyny – zawarte w niej związki pobudzają perystaltykę jelita grubego, działają przeczyszczająco.

Senes – dzięki zawartym w nim glikozydom antranoidowym ma działanie przeczyszczające, pobudza ruchy jelit, ułatwiając przesuwanie treści pokarmowej, ponadto zatrzymuje wodę w kale. Sennozydy, glikozydy zawarte w liściach senesu, działają bardzo szybko, powodując defekację już po kilku godzinach.

Należy pamiętać, że długotrwałe stosowanie preparatów o działaniu przeczyszczającym, tak farmakologicznych, jak naturalnych, może spowodować „rozleniwienie”, zahamowanie naturalnego procesu ruchów robaczkowych jelita. Dlatego zioła o działaniu stricte przeczyszczającym należy stosować doraźnie i krótkotrwale, tj. nie dłużej niż 7 dni. Dłuższe stosowanie wymaga konsultacji z lekarzem. Należy również ściśle przestrzegać dawkowania opisanego w ulotce przylekowej.

Zioła a wątroba

Wątroba to jeden z najważniejszych narządów organizmu człowieka. Stanowi zarazem ogromną „przetwórnię”, jak i „fabrykę chemiczną”. W wątrobie rozkładanych jest wiele substancji, w tym leki. Dzięki temu substancje te działają przez dokładnie taki czas jaki powinny, a po spełnieniu swojej roli są metabolizowane w wątrobie, aby następnie wraz z żółcią, moczem lub kałem wydalić się z organizmu. Wątroba odpowiada również za szereg procesów zachodzących w układzie trawiennym, w tym za produkcję żółci niezbędnej do trawienia tłuszczów. Bierze udział w produkcji białek, witamin i cholesterolu. Ma istotny wpływ na działanie układu odpornościowego. Stanowi magazyn glukozy, żelaza i witamin.

Jak widzimy, wątroba to bardzo zapracowany narząd. Dlatego warto o nią zadbać i wspomagać jej pracę za pomocą ziół.

Rola wątroby w procesie trawienia

Jej podstawową funkcją zewnątrz wydzielniczą jest wydzielanie żółci potrzebnej do trawienia pokarmu. Produkowana żółć umożliwia rozkład i trawienie tłuszczów. Jest przechowywana w pęcherzyku żółciowym, a następnie podczas fazy trawienia płynie przewodem żółciowym do dwunastnicy. Gdy pokarm zostanie strawiony w dwunastnicy, wątroba zaczyna ponownie gromadzić żółć w pęcherzyku. Niesłychanie ważne jest zarówno prawidłowe działanie wątroby, jak i dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego. Wątroba produkuje żółć, ale to drogi żółciowe i pęcherzyk żółciowy regulują jej wydzielanie do dwunastnicy. Zaburzenie funkcji jednego z narządów powoduje, że możemy mieć problem z trawieniem tłuszczów.

„Oczyszczalnia” organizmu

Rolę oczyszczania organizmu z toksyn, substancji niepotrzebnych lub występujących w nadmiarze pełnią dwa narządy: nerki i wątroba. Nerki umożliwiają pozbycie się toksyn i substancji niepotrzebnych wraz z moczem. Duża część z tych substancji najpierw musi przejść przez wątrobę, gdzie ulega przekształceniu do substancji mniej szkodliwych lub całkowicie nieaktywnych. Dopiero wówczas mogą być wydalone z organizmu przez nerki wraz z moczem lub poprzez żółć z kałem.

Wątroba spełnia jeszcze wiele funkcji. Stanowi magazyn glukozy – jeśli w naszym organizmie jest zbyt dużo glukozy, wątroba magazynuje ją w formie glikogenu. W razie zapotrzebowania na glukozę magazyn też można łatwo uruchomić. W wątrobie wytwarzany jest cholesterol oraz magazynowane żelazo i niektóre witaminy. Wątroba wytwarza również białka niezbędne człowiekowi, aby jego krew prawidłowo krzepła. W wątrobie także bardzo toksyczny dla człowieka amoniak – produkt metabolizmu białek – przekształcany jest w znacznie mniej toksyczny kwas moczowy, który może być swobodnie wydalony z organizmu z moczem.

Tak zapracowany organ jak wątroba może czasem zaszwankować. Jednym z najczęstszych zaburzeń pracy wątroby i dróg żółciowych jest niewystarczająca ilość żółci, która dociera do dwunastnicy, gdzie ułatwia trawienie tłuszczów. Wiąże się to zwykle z nieprawidłowymi skurczami woreczka żółciowego i dróg żółciowych. Gdy po posiłku tłuszcze pojawiają się w dwunastnicy, pęcherzyk żółciowy otrzymuje sygnał, że musi się skurczyć, aby wypchnąć z siebie odpowiednią porcję żółci. Jednocześnie w ścianie dwunastnicy, w miejscu, gdzie uchodzą do niej drogi żółciowe, znajduje się zastawka – furtka, która blokuje lub przepuszcza żółć do dwunastnicy. Aby żółć przeszła z woreczka do dwunastnicy, zastawka ta musi być oczywiście rozkurczona. Czasami z jakichś powodów skurcze woreczka żółciowego nie są wystarczająco silne, by wypchnąć żółć. Podobnie zdarza się, że zastawka nie rozkurczy się odpowiednio, aby przepuścić odpowiednio dużą ilość żółci.

Problemy z trawieniem tłuszczów mogą powodować wzdęcie, bolesność w okolicy wątroby, uczucie ciężaru w nadbrzuszu czy też odbijanie.

  Sprawna wątroba i drogi żółciowe to podstawa prawidłowego trawienia tłuszczów. Jeśli pojawią się problemy, możemy wspomagać funkcje wspomnianych narządów preparatami ziołowymi. W tym celu zaleca się stosowanie ziół żółciopędnych i rozkurczających. Ogromną zaletą ziół w leczeniu dolegliwości ze strony układu trawiennego jest nie tylko likwidowanie objawów, lecz także holistyczne dobroczynne działanie, które usuwa przyczyny zaburzeń w trawieniu. Zioła, nie obciążając wątroby, przywracają równowagę procesów trawiennych. Zioła żółciopędne są zalecane w przypadku niestrawności spowodowanej wytwarzaniem zbyt małej żółci. Dzięki swoim właściwościom pobudzają wytwarzanie żółci, dzięki czemu ułatwiają trawienie tłuszczów. Wpływają na szybsze wydalanie żółci z dróg żółciowych i pęcherzyka żółciowego.

Do grupy ziół żółciopędnych są zaliczane przede wszystkim:

• ziele krwawnika – zawiera 1,5% olejku eterycznego, flawonoidy, glikozyd cyjanogenny, seskwiterpeny, garbniki, cholinę, betainę, achilleinę, witaminę C i sole mineralne. Ma działanie żółciopędne, przeciwzapalne. Pobudza produkcję soków trawiennych. Działa rozkurczająco w obrębie jelit i dróg żółciowych. Dzięki temu ułatwia przepływ żółci do dwunastnicy.
• werbena pospolita – zawiera glikozydy, polifenole, tanina, śluzy i małe ilości olejku. Werbena ma działanie żółciopędne, przeciwbólowe, przeciwzapalne i rozkurczowe. Wspomaga regulację metabolizmu wątroby. Jest zalecana przy problemach trawiennych.

Zioła a stany zapalne jamy ustnej i gardła

Stany zapalne jamy ustnej, przyzębia i gardła dobrze reagują na leczenie naturalnymi preparatami. W takich przypadkach warto wybierać zioła o działaniu przeciwzapalnym, antyseptycznym i ściągającym.

Stany zapalne jamy ustnej to ogólne określenie schorzeń, które charakteryzują się stanem zapalnym błon śluzowych wewnątrz ust. Stany zapalne gardła zwykle związane są z chorobami zakaźnymi (przeziębienie, grypa, angina) i są wywoływane przez wirusy i bakterie.  Stany zapalne jamy ustnej najczęściej dotyczą dziąseł, błony śluzowej, języka oraz wewnętrznej strony policzków. Dolegliwości te mogą być powodowane przez zaniedbane uzębienie, niedostateczną higienę jamy ustnej lub przeciwnie – nadużywanie silnie działających preparatów higienicznych, ostre przyprawy, alkohol, nieprawidłowy zgryz, odkładający się kamień nazębny, a także niedobory witamin w diecie.

Najczęściej stany zapalne objawiają się bólem lub uczuciem pieczenia, obrzękiem; przy podrażnieniach może pojawić się krwawienie. Objawy te powodują duży dyskomfort i trudności w codziennym funkcjonowaniu. Choremu trudno jest przyjmować pokarmy, a nawet płyny, odczuwa boleśnie ich temperaturę oraz smak, szczególnie kwaśny czy ostry. Zdarza się, że stany zapalne jamy ustnej powodują nieprzyjemny zapach z ust, co dodatkowo może uprzykrzać funkcjonowanie.

Leczenie należy oprzeć na wyeliminowaniu drażniących substancji, opiece stomatologicznej, odpowiedniej higienie, uzupełnieniu niedoborów witamin, a także miejscowym stosowaniu preparatów ziołowych, np. w formie płukanek, pędzlowań czy inhalacji. W przypadku stanów zapalnych jamy ustnej preparaty roślinne sprawdzają się jako środki doraźne, ale ich główną siłą jest działanie na schorzenia nawracające i długotrwałe. Należy wybierać zioła o działaniu przeciwzapalnym i  ściągającym.

Zioła pomocne przy stanach zapalnych gardła i jamy ustnej, przede wszystkim do stosowania zewnętrznego:

• Szałwia – stosowana w formie naparów, łagodzi objawy stanu zapalnego (olejek i gorycz karnozol).
• Korzeń prawoślazu – związki śluzowe, które występują w prawoślazie w dużych ilościach, działają powlekająco i osłaniająco.
• Kwiat rumianku – składniki olejku eterycznego, α-bisabolol i chamazulen działają przeciwzapalnie.
• Liście babki lancetowatej – zawierają związki (aukubinę, flawonoidy, garbniki, a także substancje śluzowe), które działają przeciwzapalnie, zmniejszają przekrwienie błon śluzowych.
• Tymianek – fenole zawarte w olejku tego zioła, takie jak tymol i karwakrol, a także garbniki, działają łagodząco na stany zapalne jamy ustnej i gardła.

W radzeniu sobie z ze stanami zapalnymi warto użyć preparatów o sprawdzonych właściwościach. Napary z ziół sprawdzą się jako płukanki – złagodzą zapalenia wewnątrz jamy ustnej, także gardła i krtani, ale też jako inhalacje przy stanach zapalnych dróg oddechowych. Przy stanach zapalnych dziąseł czy gardła warto skorzystać z mieszanek, które w swoim składzie posiadają szałwię i tymianek. Preparaty zawierające prawoślaz, babkę lancetowatą i rumianek stosuje się przeciwzapalnie oraz osłaniająco na zmienione chorobowo błony śluzowe jamy ustnej i gardła.

Zioła a higiena intymna

Podrażnienia, stany zapalne – okolice intymne są bardzo podatne na tego rodzaju dolegliwości. Przyczyna może tkwić w nieprawidłowej higienie, stosowaniu nieodpowiednich kosmetyków lub aktywnym życiu seksualnym.

Strefy intymne to bardzo delikatny rejon, podatny na drobne i poważniejsze schorzenia. Ma swój własny system ochronny w postaci flory bakteryjnej. Na skórze sromu występuje nawet do 10 000 pożytecznych mikroorganizmów na 1 cm². Bakterie? Pożyteczne? Tak! Kolonie bakterii normalnie bytują na naszej skórze. Nie czynią nam żadnej szkody, a dzięki ich dużej ilości zapobiegają rozmnażaniu się tych drobnoustrojów, które choćby potencjalnie są dla nas szkodliwe. Kiedy ich ilość spada, patogenne mikroorganizmy maja pole do rozmnażania się i wywoływania podrażnień i stanów zapalnych. Ponadto sama nasza skóra broni się przed nadmiernym rozwojem patogenów. Barierę ochronną stanowi jej zasadowy odczyn, jak również substancje zawarte w wydzielinie gruczołów łojowych.

Co sprzyja podrażnieniom i stanom zapalnym okolic intymnych?

Przyczyny mogą być bardzo różne:

• niewystarczająca, ale i nadmierna higiena intymna;
• stosowanie niewłaściwych, podrażniających lub uczulających kosmetyków;
• częste stosowanie środków odkażających, np. po goleniu okolic intymnych;
• zbyt obcisła bielizna, bielizna ze sztucznych materiałów;
• zakażenia mieszków włosowych związane z goleniem okolic intymnych;
• zabiegi kosmetyczne na okolicach intymnych;
• stosowanie prezerwatyw (np. uczulenie na środki zwilżające);
• długa i intensywna jazda na rowerze! (niedopasowany rozmiar siodełka, niewłaściwa odzież);
• noszenie kolczyków i tatuaże w okolicach intymnych.

Chcąc poradzić sobie z podrażnieniami, musimy przede wszystkim wyeliminować czynnik sprawczy. Jeśli nie jest to możliwe, postarajmy się znaleźć alternatywę, która nie będzie wpływała szkodliwie na skórę okolic intymnych. W łagodzeniu podrażnień okolic intymnych mogą pomóc nam preparaty ziołowe. Zioła działają przeciwzapalnie, łagodzą świąd i pieczenie, przyspieszają leczenie niewielkich uszkodzeń skóry.

Zioła polecane przy podrażnieniach skóry okolic intymnych

Stosując zioła, można wspomagać leczenie tych stref i zapobiegać stanom zapalnym. Polecanym sposobem są parówki, nasiadówki, kąpiele w ziołach, a także przemywanie okolic intymnych naparami ziołowymi.

• Rumianek – olejek zawarty w rumianku posiada w składzie chamazulen, a także cholinę, które działają przeciwzapalnie i ściągająco. Rumianek łagodzi podrażnienia.
• Kora dębu – wysoka zawartość garbników działa ściągająco, a także minimalizuje stany zapalne. Kora dębu łagodzi świąd, pieczenie i ból.
• Szałwia – podobnie jak kora dębu posiada w swoim składzie garbniki oraz m.i. tujon, cyneol, flawonoidy i fenolokwasy, które działają ściągająco.
• Nagietek – bogactwo składników czynnych powoduje, że nagietek to jedna z najbardziej uniwersalnych roślin leczniczych. Działa ściągająco.
• Ziele rdestu ptasiego – dzięki wysokiej zawartości garbników działa w stanach zapalnych błon śluzowych, zawiera krzemionkę, która przyspiesza gojenie ran.
• Ziele krwawnika – zawiera chamazulen, flawonoidy, garbniki, cholinę, witaminę C. Łagodzi i ułatwia gojenie niewielkich uszkodzeń skóry.

Zioła te warto stosować zawsze, kiedy okolice krocza z jakiegokolwiek powodu są lekko podrażnione, aby nie dopuścić do infekcji wtórnych. Należy jednak zawsze zwracać uwagę na to, czy nie wywołują uczuleń! Można używać ich jako monopreparatów, ale warto korzystać z gotowych mieszanek.

 Zioła a stany zapalne oczu

Pieczenie, zaczerwienienie, uczucie piasku pod powiekami, ropna wydzielina to najczęstsze objawy stanu zapalnego oczu. Ulgę mogą przynieść ziołowe okłady (z waty, gazy i folii) oraz przymoczki (z jałowej, kilkukrotnie złożonej gazy nasączonej naparem z zioła).

Jedną z najczęstszych chorób oczu jest zapalenie spojówek. Mogą je wywoływać bakterie, np. gronkowce czy paciorkowce, lub wirusy grypy, odry, ospy czy epidemicznego zapalenia spojówek. Częstą przyczyną są również podrażnienia wywołane substancjami chemicznymi lub czynnikami fizycznymi: ostrym światłem, promieniowaniem monitorów urządzeń elektronicznych, ciałem obcym (piach, kurz), a także alergiami.

Najczęstsze objawy to pieczenie, świąd, łzawienie, a nierzadko ropna wydzielina, która utrudnia widzenie. Leczymy, płucząc solą fizjologiczną, a jeśli przyczyną są bakterie – stosujemy odpowiednie, zalecone przez lekarza leki bakteriobójcze. Można się wówczas wspomóc fitoterapią i do okładów użyć ziół o działaniu ściągającym i przeciwzapalnym.

Druga częsta dolegliwość związana z oczami to zapalenie brzegów powiek, które powoduje ból i świąd oraz przekrwienie gałki ocznej. Jednym z rodzajów zapalenia brzegów powiek jest tzw. jęczmień – chyba każdy z nas miał go choć raz w życiu. Leczenie przebiega podobnie jak w przypadku zapalenia spojówek.

Oczy są współcześnie coraz częściej narażone na podrażnienia. Powodem są zanieczyszczenia środowiska, długie godziny spędzane przed monitorem komputera, a także alergie. Do ochrony oczu i zapobiegania stanom zapalnym warto włączyć preparaty roślinne, działające przeciwzapalnie i kojąco.

Preparaty ziołowe najlepiej stosować w formie okładów i przymoczek:

• Przymoczki – przyłożenie na skórę na kilka minut złożonej kilkakrotnie gazy jałowej nasączonej naparem z ziół i lekko odciśniętej.
• Okłady – na warstwę jałowego gazika należy położyć watę, a następnie przykryć kolejną warstwą gazika. Całość namoczyć naparem z ziół, położyć na skórę i przykryć podziurawioną folią. Na folię nałożyć opaskę z gazy.
  Nie należy płukać nimi oczu, by nie dostały się do nich drobne fragmenty części roślin.

Zioła polecane przy stanach zapalnych oczu:

• Kwiat chabru bławatka – zawiera glikozydy antocyjanowe oraz flawonoidy, a także magnez, łagodzące stany zapalne i przykre skutki ostrego światła czy promieniowania monitorów telewizora i komputera.
• Ziele świetlika – łagodzi podrażnienia spojówek i powiek oraz stany zapalne oczu.
• Babka lancetowata – jest także źródłem glikozydu aukubina, stosowana do przemywania oczu przy zapaleniu spojówek, działa przeciwzapalnie na błony śluzowe, uszczelnia naczynia włosowate.

Zioła w dermatologii (trądzik)

Trądzik to powszechna wśród młodzieży dolegliwość skórna, objawiająca się zaskórnikami i grudkami powstającymi w wyniku zmian hormonalnych. Trądzikowe zmiany powodują u młodych osób dyskomfort fizyczny i obniżenie samooceny związanej z wyglądem zewnętrznym. Skutecznymi środkami w łagodzeniu stanów zapalnych skóry są zioła, które wykazują działanie przeciwzapalne i przyspieszające gojenie uszkodzeń naskórka.

Trądzik powstaje w wyniku gwałtownych przemian hormonalnych, które zachodzą w organizmie, szczególnie związanych z hormonami płciowymi oraz hormonami nadnerczy. Objawia się zmianami skórnymi w postaci krostek, grudek i zaskórników. Najczęściej zmiany zapalne dotyczą skóry twarzy, szyi, pleców i ramion.

Trądzik jest chorobą przewlekłą i wymaga systematycznej terapii. Zmiany trądzikowe mogą mieć różne nasilenie. Jednak nawet zmiany o łagodnym lub umiarkowanych nasileniu znacznie obniżają komfort młodych ludzi. W takich przypadkach warto skorzystać z mocy fitoterapii.

Leczenie może przebiegać dwutorowo, chory może korzystać z ziół stosowanych wewnętrznie, np. naparów pitych w formie herbatki, ale może też stosować je zewnętrznie, miejscowo, w formie okładów. Zewnętrznie warto korzystać z ziół, które łagodzą stan zapalny, o działaniu ściągającym i kojącym. Tu przydatne będą rośliny z zawartością garbników i saponin triterpenowych.

Fiołek trójbarwny – zwany bratkiem, bardzo polecany jako napar do picia w problemach skórnych, bogaty we flawonoidy, antocyjany, garbniki, saponiny triterpenowe i wiele innych cennych substancji. Należy pamiętać, że napar z bratka może być stosowany tylko przez osoby powyżej 18. roku życia.

Rumianek – obecność chamazulenu przyspiesza gojenie ran, działa przeciwzapalnie (również dzięki zawartości olejku eterycznego). Powinien być stosowany zewnętrznie, do okładów i przemywania skóry.

Bratwa barwierska – wykorzystywana w maściach stosowanych na gojenie się ran, ze względu na zawartość kumaryn wspomagających leczenie chorób skórnych.

Nagietek – dzięki obecności w składzie triterpenów i karotenoidów działa przeciwzapalnie. Karotenoidy dbają o prawidłowy wzrost nabłonka, przyspieszają gojenie się wszelkich ran i uszkodzeń skóry.

Problemy skórne, w tym trądzik, dobrze reagują na fitoterapię. Ważne, by zioła i rośliny lecznicze stosować systematycznie i długotrwale. Z reguły już po kilku tygodniach można zauważyć poprawę, a docelowo całkowite wyleczenie zmian skórnych. Ważne też, by zdrowo się odżywiać, unikać ostrych potraw i używek.

Zioła a układ nerwowy

Poziom stresu, na jaki jesteśmy wystawieni każdego dnia, powoduje, że choroby na tle nerwowym zaczynają powoli przybierać znamiona epidemii. Szczególnie narażeni są ludzie żyjący w dużych miastach, gdzie presja, tempo życia i hałas mogą wywoływać napięcie nerwowe i kłopoty z zasypianiem.

Jeśli problemy wywołują przewlekły stres lub stres i napięcie nerwowe jest znacznie nasilone, należy zasięgnąć porady lekarza, który zadecyduje o konieczności farmakoterapii i/lub psychoterapii. W przypadku okresowego, łagodnego nadmiaru stresu i związanej z nim bezsenności warto skorzystać z dobroczynnych uspokajających właściwości ziół.

Stan napięcia nerwowego 

Stres jest obecny w życiu człowieka od zarania dziejów. Kiedyś pomagał przeżyć, być może był też czynnikiem rozwoju cywilizacji. Obecnie stres jest również wszechobecny, choć z reguły wywołuje już tylko negatywne skutki. Stresuje nas brak lub nadmiar pracy, otoczenie, ciągły pęd i pośpiech, hałas itd. Zwiększone napięcie nerwowe objawia się zdenerwowaniem, ciągłym skupieniem na naszych problemach. Do tego mogą dołączyć odczucie zmęczenia, bezsenność lub wzmożona senność, kłopoty z zasypianiem, przyspieszone bicie serca. Zdarza się też, że drżą nam ręce, możemy nawet odczuwać nieprzyjemne dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takie jak biegunka czy ból brzucha.

W takiej sytuacji niewątpliwie najważniejsze jest wyeliminowanie lub, jeśli to niemożliwe, radzenie sobie z czynnikami wywołującymi stres. Z pomocą przychodzą zioła o właściwościach uspokajających, które skutecznie tłumią nasze reakcje na stres i ułatwiają zasypianie.

Polecane zioła:

Kozłek lekarski, inaczej popularna waleriana – doskonale znany surowiec o działaniu uspokajającym. Polecany jest w postaci kropli walerianowych, które rozpuszcza się w wodzie i pije kilka razy dziennie, lub doustnych kapsułek.

Jeśli stanom napięcia nerwowego towarzyszy poczucie wyczerpania umysłowego, można wówczas wspomóc się wyciągiem lub naparem z dziurawca.

Bezsenność

Bezsenność może być schorzeniem samym w sobie, ale może także towarzyszyć zwiększonemu napięciu nerwowemu jako jeden z objawów. Pacjent cierpiący na bezsenność powinien zrezygnować z kawy i mocnej herbaty, szczególnie pod koniec dnia, a także z alkoholu i cukru. Dobrze jest zapewnić sobie codziennie dawkę ruchu na świeżym powietrzu, a także stosować techniki relaksacyjne, oddechowe czy medytacyjne.

Polecane zioła:

Ziele męczennicy – działa uspokajająco na ośrodek nerwowy, prawdopodobnie dzięki obecności alkaloidów, leczy przewlekłą bezsenność, poleca się picie jej przed snem. Można parzyć ją w postaci herbatki. Nie uzależnia.

Polecany w przypadku bezsenności jest również  korzeń kozłka.

Długotrwały stres nie niesie za sobą nic dobrego i może negatywnie odbić się na naszym zdrowiu. Dlatego warto szukać sposobów na radzenie sobie z nim dzięki aktywności fizycznej, obcowaniu z naturą, relaksowi, odpowiedniej diecie, a także stosowaniu herbatek i preparatów uspokajających.